Thân vượng, thân nhược trong bát tự: đắc lệnh, đắc địa, đắc thế và 12 trường sinh

Vượng suy là phép cân xem nhật chủ trong lá số bát tự mạnh hay yếu so với toàn cục; nhật chủ mạnh gọi là thân vượng, yếu gọi là thân nhược. Nó dựa vào ba tiêu chí chính: có được mùa sinh hay không (đắc lệnh), có gốc trong các địa chi hay không (đắc địa), có nhiều can đứng cạnh nâng đỡ hay không (đắc thế).

Đây là bước mà hầu hết các phái coi là nền để chọn dụng thần, và cũng là bước mà các thầy hay cho kết luận khác nhau nhất. Bài này đi qua từng tiêu chí, hai bảng tra quen thuộc, và chỉ ra vì sao cùng một lá số có thể bị gọi là vượng ở chỗ này, nhược ở chỗ khác. Hai chữ "vượng", "nhược" ở đây là thuật ngữ cấu trúc, không nói gì về sức khoẻ hay ý chí của người thật.

Đắc lệnh: bảng vượng tướng hưu tù tử theo mùa

Tiêu chí đầu tiên xét nguyệt lệnh, tức chi của trụ tháng. Mỗi mùa có một hành đương lệnh; bốn hành còn lại xếp theo quan hệ sinh khắc với nó thành tướng, hưu, tù, tử. Bốn tháng cuối mùa Thìn, Mùi, Tuất, Sửu được xếp riêng là mùa của Thổ.

Quy luật dựng bảng: hành được hành vượng sinh ra là tướng; hành sinh ra hành vượng thì đã "nghỉ", gọi là hưu; hành khắc hành vượng bị giam, gọi là tù; hành bị hành vượng khắc là tử. Nhật chủ thuộc hành vượng hoặc tướng thì thường được coi là đắc lệnh.

Cách xếp bốn tháng cuối mùa cho Thổ là quy ước phổ biến, nhưng nhiều sách lưu ý tháng Thìn vẫn còn khí Mộc, tháng Mùi còn khí Hỏa, và cân nhắc thêm theo tàng can.

Đắc địa: mười hai trường sinh và các vị trí mạnh của mỗi can

Tiêu chí thứ hai xét gốc của nhật chủ trong các địa chi. Ngoài cách nhìn tàng can, các sách còn dùng vòng mười hai trường sinh: Trường sinh, Mộc dục, Quan đới, Lâm quan, Đế vượng, Suy, Bệnh, Tử, Mộ, Tuyệt, Thai, Dưỡng. Bảng dưới ghi bốn vị trí hay được nhắc nhất.

Can dương đi thuận vòng mười hai chi, can âm đi nghịch, nên Ất trường sinh ở Ngọ còn Giáp trường sinh ở Hợi. Đây là quan niệm "âm dương khác đường". Một số phái lại cho rằng can âm và can dương cùng hành chung một vòng, gọi là "đồng sinh đồng tử"; theo cách đó, Ất cũng trường sinh ở Hợi như Giáp. Hai cách cho kết quả rất khác với can âm, nên khi đọc sách cần biết tác giả theo quan niệm nào.

Riêng Mậu và Kỷ có thêm dị bản: có phái cho Thổ đi theo Thủy, trường sinh ở Thân, thay vì theo Hỏa ở Dần như bảng trên.

Đắc thế: đếm những chữ đứng về phía nhật chủ

Tiêu chí thứ ba nhìn hàng thiên can và cả tàng can, đếm các chữ cùng phe với nhật chủ: tỉ kiên và kiếp tài là cùng hành, chính ấn và thiên ấn là hành sinh ra nhật chủ. Phe đối lập gồm thực thương làm hao sức nhật chủ, tài tinh là thứ nhật chủ phải gắng sức khắc, và quan sát là thứ khắc nhật chủ. Nếu phe nâng đỡ đông và mạnh hơn, nhật chủ được coi là đắc thế.

Sách thường nói ba tiêu chí theo thứ tự quan trọng: đắc lệnh nặng nhất, rồi đắc địa, rồi đắc thế. Một nhật chủ được cả ba gần như chắc được gọi là vượng; mất cả ba thì gọi là nhược. Rắc rối nằm ở số đông lá số ở giữa: được tiêu chí này, mất tiêu chí kia. Lúc đó kết luận phụ thuộc vào trọng số mà người xem gán cho từng yếu tố, và trọng số đó không có chuẩn chung.

Một số phần mềm hiện nay chấm điểm: mỗi chữ, mỗi tàng can được cho một số điểm theo vị trí và mùa, cộng lại để ra phần trăm vượng suy. Cách này cho con số trông khách quan, nhưng các hệ số là do người viết phần mềm chọn, và hai phần mềm có hệ số khác nhau sẽ cho kết luận khác nhau với cùng một lá số.

Ví dụ giả định: nhật chủ Ất sinh tháng Mùi

Lấy lại lá số Ất Hợi, Quý Mùi, Ất Sửu, Kỷ Mão. Về đắc lệnh: tháng Mùi là tháng cuối hạ, theo bảng thì Thổ vượng, Mộc ở thế tù, nên nhật chủ Ất không đắc lệnh. Tuy vậy, Mùi chứa tàng can Ất, và Mùi là kho của Mộc, nên một số người xem vẫn cho rằng Mộc chưa hẳn mất gốc trong tháng này.

Về đắc địa: chi giờ Mão là lộc của Ất theo bảng trên, một gốc mạnh. Chi năm Hợi chứa Giáp và Nhâm, cùng phe với Ất. Chi ngày Sửu chứa Quý là ấn, nhưng bản khí là Kỷ thổ. Về đắc thế: can năm Ất là tỉ kiên, can tháng Quý là thiên ấn, đều nâng đỡ; can giờ Kỷ là thiên tài, thuộc phe làm hao. Nếu theo quan niệm đồng sinh đồng tử, Ất ở Mùi rơi vào vị trí mộ; nếu theo âm dương khác đường, Ất ở Mùi là dưỡng. Hai quan niệm cho hai cảm nhận khác nhau về chữ Mùi.

Đặt cạnh nhau: không đắc lệnh, đắc địa khá, đắc thế khá. Người coi nặng nguyệt lệnh có thể cho rằng nhật chủ hơi nhược; người coi nặng gốc và can trợ lại thấy gần cân bằng. Cả hai đều lập luận được trong hệ thống. Ví dụ này không nhằm đưa ra kết luận cho ai, mà để bạn thấy bước vượng suy chứa nhiều chỗ phải phán đoán chủ quan như thế nào.

Vượng suy trong sách vở: từ chú giải cổ tới bảng điểm hiện đại

Ý niệm nhật chủ mạnh yếu có mặt trong hầu hết sách mệnh học, nhưng lối lấy vượng suy làm trục để chọn dụng thần được đẩy mạnh qua các bản chú giải sách Trích thiên tủy. Bản gốc của sách này tương truyền do Kinh Đồ soạn, Lưu Bá Ôn chú, nhưng tác giả và niên đại đều là lời truyền chưa được xác minh. Bản chú giải của Nhậm Thiết Tiều đời Thanh được lưu hành rộng và thường được coi là nền của lối luận phù ức, tức đỡ yếu nén mạnh.

Trong thế kỷ hai mươi, các tác giả ở Đài Loan, Hồng Kông rồi Trung Quốc đại lục viết nhiều sách phổ cập, đưa ra các cách định lượng vượng suy bằng điểm số để người mới dễ học. Từ đó, nhiều phần mềm lập lá số tích hợp sẵn một bảng điểm và in ra kết luận "thân vượng" hay "thân nhược" kèm phần trăm. Các bản dịch và phần mềm tiếng Việt phần lớn đi theo dòng này.

Hiểu dòng lịch sử ấy giúp bạn đặt kết luận vượng suy vào đúng chỗ: nó là sản phẩm của một truyền thống chú giải cụ thể, được hiện đại hoá bằng công thức do người soạn chọn, chứ không phải một đại lượng có sẵn trong lá số chờ được đo ra. Người theo lối cách cục của Tử Bình chân thuyên, chẳng hạn, coi trọng việc định cách hơn là đo vượng suy.

Các trường hợp đặc biệt và cách hiểu cho đúng

Tòng cách. Khi nhật chủ cực yếu, gần như không có gốc và không có chữ nâng đỡ, nhiều sách cho rằng nó "tòng", tức theo hẳn thế mạnh của lá số, và lúc đó cách đọc đảo ngược so với lá số thường. Điều kiện để gọi là tòng được các phái tranh luận rất nhiều.

Chuyên vượng. Ngược lại, khi gần như cả lá số cùng một hành với nhật chủ, sách gọi là chuyên vượng, cũng có cách đọc riêng. Hai trường hợp này hiếm và là chỗ các thầy dễ bất đồng nhất.

Thân nhược không phải người yếu. Vượng suy là thuật ngữ kỹ thuật nói về cân bằng ký hiệu trên lá số, không có nghĩa sức khoẻ kém, tính cách nhu nhược hay số phận long đong. Lời nói kiểu "thân nhược nên khổ" là phán xét không có cơ sở.

Thân vượng không phải người may mắn. Tương tự, thân vượng không có nghĩa là thuận lợi. Ngay trong sách cổ, cả hai trạng thái đều có thể được đánh giá tốt hay kém tuỳ phần còn lại của lá số.

Vì sao vượng suy là chỗ dễ bị lợi dụng nhất

Vì kết luận vượng hay nhược có độ co giãn lớn, nó cũng là bước dễ bị dùng để dẫn dắt người nghe. Một người xem có thể bảo lá số "nhược" để rồi khuyên bổ sung bằng vật phẩm, màu sắc hay nghi lễ; người khác xem cùng lá số lại bảo "vượng" và khuyên ngược lại. Người nghe không có cách nào kiểm chứng ai đúng, vì không có phép đo độc lập.

Vì vậy, nếu nghe ai nói về vượng suy trong lá số của mình, bạn có thể hỏi ba câu: anh chị dùng bảng trường sinh nào, có tính đồng sinh đồng tử không; có cân tàng can không và cân theo trọng số nào; nhật chủ đắc hay thất từng tiêu chí ra sao. Người làm nghề nghiêm túc sẽ trả lời được rõ ràng. Còn quyết định chi tiền hay thay đổi cuộc sống thì không nên dựa vào kết luận này.

Với người tự học, một thói quen tốt là ghi kết luận vượng suy kèm lý do cho từng tiêu chí, rồi để đó vài tuần và đọc lại. Bạn sẽ thấy rõ chỗ nào là phép tra bảng chắc chắn, chỗ nào là phán đoán của chính mình. Sự phân biệt đó là bài học giá trị nhất mà bước vượng suy mang lại.

Câu hỏi thường gặp

Thân vượng tốt hơn thân nhược phải không?

Không. Trong hệ thống bát tự, cả hai chỉ là trạng thái cân bằng của ký hiệu, và mỗi trạng thái có cách đọc riêng. Sách cổ không coi trạng thái nào là tốt hơn tuyệt đối. Ngoài hệ thống, chúng không có liên hệ đã được chứng minh với đời sống thật.

Làm sao biết nhật chủ của mình vượng hay nhược?

Bạn có thể tự đi qua ba tiêu chí đắc lệnh, đắc địa, đắc thế bằng các bảng trong bài. Nếu kết quả rõ ràng ở cả ba tiêu chí thì các phái thường đồng thuận; nếu lẫn lộn thì nên chấp nhận rằng câu trả lời phụ thuộc vào trường phái.

Phần mềm báo nhật chủ vượng 62 phần trăm có tin được không?

Con số đó là kết quả của một công thức chấm điểm do người viết phần mềm chọn. Nó nhất quán trong phần mềm đó, nhưng không phải phép đo khách quan. Phần mềm khác với hệ số khác có thể cho số khác hẳn.

Lộc của thiên can có phải là tiền tài không?

Không. Chữ lộc ở đây là tên vị trí Lâm quan trong vòng trường sinh, chỉ chỗ một can được coi là có gốc vững. Nó là thuật ngữ kỹ thuật, không mang nghĩa tiền bạc hay bổng lộc như cách hiểu thông thường.

Có thể thay đổi vượng suy của lá số không?

Lá số cố định theo thời điểm sinh, nên cấu trúc vượng suy không thay đổi. Những lời mời "cải vượng suy" bằng vật phẩm, nghi lễ hay đổi tên đều không có cơ sở, ngay cả theo logic của hệ thống. Bạn không cần chi tiền cho những việc như vậy.