Cha mẹ có thể đọc thần số học cho vui, nhưng không nên dùng số chủ đạo, biểu đồ ngày sinh hay số tên để nhận xét tính cách, chọn ngành học, hay định hướng tương lai của con. Những con số này không có cơ sở khoa học, và với trẻ em, một cái nhãn người lớn gắn lên có thể ảnh hưởng thật tới cách trẻ nhìn mình.
Thần số học cho trẻ đang được giới thiệu dưới nhiều dạng: báo cáo "giải mã tiềm năng", chọn ngành theo số, đặt tên theo số, thậm chí chọn ngày sinh mổ cho "đẹp số". Bài này đi qua từng dạng, giải thích vì sao nhãn dán nguy hiểm với trẻ, và gợi ý những thứ cha mẹ nên quan sát thay cho con số. Bài không phán xét cha mẹ nào đã từng tìm hiểu; mong muốn hiểu con là mong muốn chính đáng.
Vì sao cha mẹ tìm tới thần số học
Lý do phổ biến nhất là mong muốn hiểu con. Trẻ nhỏ chưa nói được mình nghĩ gì, tuổi mới lớn thì ít chia sẻ, còn cha mẹ bận rộn và lo lắng. Một hệ thống hứa hẹn "chỉ cần ngày sinh là biết con thuộc kiểu người nào, hợp học gì" nghe như một lối tắt quý giá. Trên mạng xã hội, những bài viết "con số 3 là đứa trẻ thích nói" hay "con số 7 cần không gian riêng" được chia sẻ nhiều, vì cha mẹ nào cũng tìm thấy con mình trong đó.
Lý do thứ hai là áp lực lựa chọn: chọn trường, chọn môn năng khiếu, chọn ngành. Khi thông tin quá nhiều và lời khuyên trái ngược nhau, một con số có vẻ khách quan giúp cha mẹ bớt phân vân. Lý do thứ ba đơn giản là tò mò, cả nhà ngồi tính số cho nhau như một trò vui ngày cuối tuần.
Cả ba lý do đều dễ hiểu. Vấn đề không nằm ở việc cha mẹ quan tâm, mà ở chỗ thần số học không cho được thông tin cha mẹ đang cần. Ngày sinh của con là con số giống hệt với hàng nghìn đứa trẻ khác; những gì làm con khác biệt nằm ở chính con, và chỉ quan sát, trò chuyện mới thấy được.
Nhãn dán và kỳ vọng của người lớn ảnh hưởng tới trẻ thế nào
Năm 1968, hai nhà nghiên cứu Robert Rosenthal và Lenore Jacobson công bố một nghiên cứu nổi tiếng về giáo dục: khi giáo viên được báo rằng một số học sinh (thực ra được chọn ngẫu nhiên) là "sắp bứt phá về trí tuệ", những học sinh này về sau có tiến bộ trong một số bài kiểm tra. Hiện tượng kỳ vọng của người lớn ảnh hưởng tới kết quả của trẻ được gọi là hiệu ứng Pygmalion. Độ lớn của hiệu ứng trong nghiên cứu gốc còn bị tranh luận, nhưng nhiều nghiên cứu sau ghi nhận rằng kỳ vọng của thầy cô, cha mẹ có tác động ở mức nhất định.
Chiều ngược lại cũng đáng lo. Khi cha mẹ tin "con số 4 vốn chậm chạp, cứng nhắc", họ có thể vô tình ít khuyến khích con thử những việc cần linh hoạt, rồi coi việc con lúng túng là bằng chứng con số đúng. Trẻ nghe người lớn nói về mình nhiều lần sẽ dần lấy đó làm hình ảnh bản thân: "con là đứa nhạy cảm", "con không hợp với toán".
Thêm một điểm: biểu đồ ngày sinh mặc nhiên cho trẻ sinh từ năm 2000 nhiều "ô trống" và "mũi tên trống" hơn thế hệ cha mẹ, chỉ vì năm sinh có nhiều số 0. Đọc theo sách, cả một thế hệ trẻ sẽ "thiếu" nhiều hơn. Đó là một nhãn tiêu cực đến từ lịch, không đến từ đứa trẻ.
Những dạng "thần số học cho trẻ" hay gặp và điều cần biết
Các dịch vụ và nội dung về thần số học cho trẻ thường thuộc một trong mấy dạng dưới đây. Bài không nêu tên đơn vị nào; điều quan trọng là nhận ra cấu trúc của lời mời.
- Báo cáo "giải mã tiềm năng": một tập dài vài chục trang ghép từ các đoạn mô tả có sẵn cho từng con số. Hai đứa trẻ cùng ngày sinh nhận gần như cùng một báo cáo.
- Chọn môn năng khiếu, chọn ngành theo số: dựa trên danh sách nghề "hợp" với từng số, vốn suy từ từ khoá biểu tượng chứ không từ dữ liệu về năng lực.
- Chương trình "nuôi dạy con theo số": dạy cha mẹ đối xử với con theo con số, ví dụ "con số 1 phải được làm chủ, con số 2 phải được vỗ về". Lời khuyên nuôi dạy tốt thì áp được cho mọi đứa trẻ, không cần con số.
- Đặt tên, đổi tên con theo số: tính tổng chữ cái của tên, vốn phụ thuộc cách bỏ dấu, chữ Đ, tên đệm.
- Chọn ngày sinh mổ cho "đẹp số": dạng đáng lo nhất, vì đụng tới sức khoẻ của mẹ và bé. Thời điểm sinh mổ là quyết định y khoa, cần dựa vào chỉ định của bác sĩ sản khoa; dời ngày vì một con số là đặt phép cộng lên trên an toàn.
- "Tương hợp cha mẹ – con cái": so số của cha mẹ với số của con để chỉ ra "xung khắc". Một gia đình không cần biết thêm lý do để thấy mình xa nhau.
Chung cho mọi dạng: nếu một nội dung khiến bạn lo lắng hơn về con hoặc khiến bạn chi tiền để "điều chỉnh" điều gì đó, đó là dấu hiệu nên dừng lại.
Thay vì đọc số, cha mẹ có thể quan sát gì
Những câu thần số học hay nói về trẻ thường chạm vào những câu hỏi có thật. Bảng dưới đặt mỗi câu cạnh cách tìm câu trả lời từ chính đứa trẻ.
| Câu sách hay nói | Câu hỏi thật phía sau | Cách tìm hiểu từ chính con |
|---|---|---|
| "Con số này cần không gian riêng" | Con có cần thời gian một mình không? | Để ý sau giờ học con muốn chơi với bạn hay muốn yên tĩnh; hỏi con thích nghỉ ngơi thế nào |
| "Con số này hợp nghệ thuật" | Con có hứng thú với vẽ, nhạc, kể chuyện không? | Cho con thử nhiều hoạt động, xem con quay lại với cái nào khi không ai nhắc |
| "Con số này cứng đầu" | Con phản ứng thế nào khi bị bắt làm điều không muốn? | Quan sát con trong vài tình huống, trao đổi với giáo viên để có góc nhìn khác |
| "Con số này hợp ngành kỹ thuật" | Con có thích tháo lắp, tìm hiểu cách mọi thứ vận hành không? | Xem con chọn đồ chơi, sách, câu hỏi gì; khi lớn hơn có thể dùng tư vấn hướng nghiệp |
| "Hai cha con xung khắc số" | Hai cha con có hay va chạm không, vì sao? | Ngồi lại nói chuyện, tìm thời điểm và cách nói mà cả hai thấy dễ chịu |
Cột thứ ba tốn công hơn đọc một con số, nhưng nó cho thông tin về đúng đứa trẻ của bạn. Nếu băn khoăn về sự phát triển, cảm xúc hay khả năng học tập của con, người nên hỏi là giáo viên, bác sĩ nhi khoa hoặc chuyên gia tâm lý trẻ em.
Đặt tên con theo thần số học
Đặt tên con là việc thiêng liêng của mỗi gia đình, và nhiều nhà có những cân nhắc riêng: ý nghĩa, âm điệu, tên đệm theo dòng họ, kiêng trùng tên ông bà. Nếu gia đình muốn tham khảo thêm số tên trong thần số học, không có gì sai, miễn biết kết quả phụ thuộc vào rất nhiều quy ước: bỏ dấu thế nào, chữ Đ tính ra sao, chữ Y là nguyên âm hay phụ âm, có tính tên đệm không, dùng bảng Pythagoras hay Chaldea. Đổi một quy ước là tổng thay đổi.
Vì vậy, nên để số tên đứng sau những tiêu chí quan trọng hơn: tên có nghĩa đẹp trong tiếng Việt, dễ đọc dễ viết, không dễ bị bạn bè trêu chọc, không trùng nghĩa xấu khi đọc lái, hợp với họ. Một cái tên mà con sẽ mang suốt đời nên được chọn vì nó đẹp với con, không vì phép cộng chữ cái.
Một số gia đình còn được khuyên chọn tên đệm "bù" cho ô trống trong biểu đồ ngày sinh của con. Như bài về biểu đồ ngày sinh trên trang này đã chỉ ra, trẻ sinh từ năm 2000 mặc nhiên có nhiều ô trống hơn vì năm sinh nhiều số 0; lấp ô bằng tên là chữa một "thiếu sót" vốn do lịch tạo ra. Nếu cả nhà thích một cái tên, đừng bỏ nó chỉ vì nó không lấp được ô nào.
Với tên đã khai sinh, việc thay đổi tên theo pháp luật chỉ thực hiện được trong những trường hợp luật hộ tịch cho phép; "số tên chưa đẹp" không phải lý do được nêu. Đổi tên gọi ở nhà hay biệt danh thì tuỳ gia đình, nhưng hãy hỏi ý con khi con đã đủ lớn, vì đó là tên của con.
Nếu đã lỡ đọc số cho con, hoặc con tự tìm đọc
Nhiều trẻ tuổi mới lớn tự đọc thần số học trên mạng. Cấm đoán thường không hiệu quả bằng cùng con nhìn nó cho đúng, và đây cũng là dịp tốt để nói với con về cách đọc thông tin trên mạng.
- Nói với con rằng đó là một hệ biểu tượng văn hoá thú vị, không phải bản đánh giá về con.
- Cùng con làm phép thử nhỏ: đọc mô tả cả chín con số, xem bao nhiêu đoạn con thấy giống mình. Đây là cách dạy tư duy phản biện rất tự nhiên.
- Nếu con lo lắng vì phần "mặt trái" hay "mũi tên trống", nhắc con rằng hàng nghìn bạn cùng ngày sinh cũng nhận đúng đoạn mô tả đó.
- Tránh dùng con số trong lúc nhắc nhở hay trách mắng ("số 5 nên mới bốc đồng thế"). Con cần nghe về hành vi cụ thể, không về con số.
- Nếu trước đây cha mẹ đã gắn một nhãn theo số, hãy nói thẳng với con rằng bố mẹ đã hiểu lại, và con là chính con.
- Khuyến khích con giữ thông tin cá nhân: ngày sinh, họ tên đầy đủ không nên nhập vào mọi trang "xem miễn phí".
Câu hỏi thường gặp
Có nên xem thần số học cho con để chọn môn năng khiếu không?
Không nên dựa vào nó. Danh sách môn "hợp" với từng số chỉ suy từ từ khoá biểu tượng. Cách đáng tin hơn là cho con thử vài môn trong thời gian ngắn, quan sát con hứng thú và kiên trì với môn nào, rồi lắng nghe chính con.
Chọn ngày sinh mổ theo thần số học có được không?
Thời điểm sinh mổ là quyết định y khoa, cần theo chỉ định và tư vấn của bác sĩ sản khoa dựa trên sức khoẻ của mẹ và thai. Dời ngày sinh vì một con số không có lợi ích nào được chứng minh và có thể ảnh hưởng tới an toàn, nên không nên làm.
Con số của con "xung khắc" với số của bố mẹ thì sao?
Không có cơ sở nào để tin con số tạo ra xung khắc trong gia đình. Nếu cha mẹ và con hay va chạm, nguyên nhân thường nằm ở cách giao tiếp, giai đoạn phát triển của con, áp lực công việc; những thứ đó giải quyết được bằng trò chuyện, không bằng con số.
Thần số học có giúp phát hiện năng khiếu sớm không?
Không. Năng khiếu chỉ bộc lộ qua trải nghiệm và luyện tập. Hai đứa trẻ cùng ngày sinh có thể có năng khiếu hoàn toàn khác nhau. Nếu muốn đánh giá phát triển hay năng lực học tập của con, nên hỏi giáo viên hoặc chuyên gia giáo dục, tâm lý trẻ em.
Con tuổi mới lớn rất tin thần số học, cha mẹ nên làm gì?
Đừng chế giễu hay cấm đoán. Hãy tò mò cùng con, hỏi con thích điểm gì ở nó, rồi cùng làm phép thử đọc mô tả của cả chín số. Đó là cơ hội để nói về cách nhận ra thông tin chung chung, một kỹ năng con cần khi lớn lên giữa mạng xã hội.
Đặt tên con có cần hợp số chủ đạo của con không?
Không cần. Ngay trong thần số học, các sách cũng không thống nhất về chuyện "hợp" giữa số tên và số chủ đạo, còn số tên của tên tiếng Việt phụ thuộc nhiều quy ước. Những tiêu chí như ý nghĩa, âm điệu và sự yêu thích của gia đình quan trọng hơn nhiều.