Muốn hành nghề thầy số một cách nghiêm túc, bạn cần đi qua bốn chặng: nắm chắc lịch pháp và can chi, chọn một phép chính rồi đọc sách gốc qua bản dịch có chú giải, thực hành nhiều năm có sổ ghi và đối chiếu, và học cách nói chuyện với người đang lo lắng. Thời gian tính bằng năm chứ không bằng tuần. Song song, bạn phải chấp nhận vài giới hạn của nghề: không có bằng chứng khoa học cho khả năng dự đoán, không có chứng chỉ nhà nước, và không được thay vai bác sĩ, luật sư hay chuyên gia tâm lý.
Bài này viết cho người đã đọc vài cuốn sách, thấy thích, và đang nghĩ đến chuyện nhận xem cho người khác. Bài không hứa nghề này dễ kiếm tiền, cũng không khuyên bạn bỏ cuộc. Mục đích là vẽ rõ con đường, để bạn tự quyết định có đi hay không, và nếu đi thì đi cho tử tế.
Bắt đầu bằng câu hỏi: vì sao mình muốn làm thầy
Trước khi chọn sách, hãy trả lời thật lòng vì sao mình muốn làm thầy số. Có người vì tò mò về một hệ tri thức cổ, có người muốn giúp bạn bè đang bối rối, có người nghĩ đến thu nhập. Không động cơ nào là sai, nhưng mỗi động cơ dẫn đến một cách làm nghề khác.
Nếu vì tò mò học thuật, có lẽ bạn không cần nhận xem cho ai; viết, dịch, nghiên cứu, dạy lại cho người khác cũng là một cách gắn bó với nghề. Nếu vì muốn giúp người, bạn cần học kỹ phần ứng xử và giới hạn, vì người tìm đến thầy số thường đang ở lúc yếu lòng. Nếu vì thu nhập, bạn nên biết rằng thu nhập từ việc xem thường bấp bênh, và áp lực kiếm tiền là thứ dễ kéo người làm nghề vào việc doạ khách hay bán kèm.
Ghi câu trả lời của mình ra giấy và đọc lại sau mỗi năm học. Động cơ có thể thay đổi, và nhận ra sự thay đổi đó là một phần của việc làm nghề có ý thức.
Chặng 1: nền lịch pháp, can chi và chữ
Mọi phép thuật số phương Đông đều đứng trên cùng một nền. Người học nên vững phần này trước khi đọc bất kỳ sách luận nào:
- Âm dương lịch và tiết khí: hiểu tháng âm lịch, tháng nhuận, hai mươi bốn tiết khí, vì sao có phép đổi năm theo Tết và có phép đổi năm theo Lập Xuân.
- Can chi: mười thiên can, mười hai địa chi, sáu mươi hoa giáp; cách tính can chi năm, tháng, ngày, giờ và tự kiểm bằng lịch vạn niên.
- Giờ và nơi sinh: giờ chuẩn, giờ địa phương, cách xử lý người sinh ở nước ngoài, người sinh gần nửa đêm.
- Âm dương, ngũ hành như hệ ký hiệu: quan hệ sinh khắc, cách quy loại; học như ngữ pháp của một ngôn ngữ, chưa vội gán vào đời người.
- Chữ Hán cơ bản: đủ để đọc tên sao, tên quẻ, tên thần sát và đối chiếu bản dịch với nguyên văn khi cần.
Nhiều người bỏ qua chặng này vì đã có phần mềm. Nhưng khi khách sinh giáp ranh Tết, sinh ở múi giờ khác hay không chắc giờ sinh, chỉ người nắm chắc nền lịch pháp mới biết phần mềm đang làm gì và có thể sai ở đâu.
Chặng 2: chọn một phép chính và đọc sách gốc
Đừng học tất cả cùng lúc. Chọn một phép chính, ví dụ tử vi đẩu số, tứ trụ bát tự hoặc một phép Dịch như lục hào, và theo nó ít nhất vài năm. Mỗi phép có hệ thuật ngữ, quy tắc tính và truyền thống luận riêng; học lẫn lộn sẽ khiến bạn ghép những mảnh không ăn khớp.
Với mỗi phép, nên tìm đến những bộ sách nền mà giới nghiên cứu thường nhắc, chẳng hạn với tứ trụ có Uyên hải tử bình, Tam mệnh thông hội, Trích thiên tuỷ, đọc qua bản dịch có chú giải và, nếu được, đối chiếu với nguyên văn. Sách viết lại phổ thông giúp vào nghề nhanh, nhưng thường lược bỏ những chỗ các phái bất đồng. Đọc sách gốc giúp bạn thấy rằng nhiều điều trình bày như "quy tắc" thật ra còn đang tranh luận.
Khi đọc, hãy giữ một cuốn sổ ghi những chỗ các sách nói khác nhau. Sổ này sẽ là công cụ quan trọng khi bạn xem cho người khác: bạn biết chỗ nào mình đang theo một phái, chỗ nào chỉ là một cách hiểu, và nói được điều đó với khách.
Chặng 3: thực hành có sổ ghi và đối chiếu
Thực hành bắt đầu bằng việc tự lập tay. Lập lá số hoặc quẻ bằng tay vài chục lần, rồi so với phần mềm. Mỗi chỗ lệch là một bài học về quy tắc. Sau đó mới chuyển sang dùng phần mềm cho nhanh.
Tiếp theo là luận cho người quen, có sự đồng ý của họ, và ghi lại mọi điều mình nói vào sổ, kèm ngày tháng. Sau sáu tháng, một năm, đối chiếu lại. Ví dụ giả định: bạn luận cho ba mươi người quen, ghi được hai trăm câu, trong đó phần lớn là câu mô tả chung, chỉ vài chục câu cụ thể đủ để kiểm. Kết quả đối chiếu sẽ khiến bạn khiêm tốn hơn rất nhiều so với cảm giác "mình nói trúng" lúc ngồi xem.
Đây là bước mà hầu hết khoá học bỏ qua, nhưng nó là ranh giới giữa người làm nghề trung thực và người chỉ dựa vào cảm giác. Người đã từng đối chiếu sẽ tự nhiên bớt dùng những câu khẳng định chắc chắn, và nói với khách nhiều hơn về khả năng, về cách nhìn, thay vì về số phận.
Chặng 4: kỹ năng không nằm trong sách
Lắng nghe. Người đến xem thường mang theo một nỗi lo cụ thể. Nghe được nỗi lo đó quan trọng hơn mọi phép tính. Nhiều khi việc giúp ích nhất là giúp khách nói rõ ra mình đang phân vân điều gì.
Nói điều không chắc. Học cách dùng những câu như "theo phép này người ta thường đọc là", "phái khác có thể hiểu khác", "điều này không có căn cứ để khẳng định". Đây là ngôn ngữ của người trung thực, không phải của người thiếu tự tin.
Nhận ra người đang khủng hoảng. Người vừa mất người thân, đang bệnh nặng, đang có ý nghĩ làm hại bản thân không nên được "xem" như bình thường. Việc đúng là dừng phần luận, lắng nghe, và khuyến khích họ tìm đến người thân, bác sĩ, chuyên gia tâm lý.
Biết chuyển việc. Câu hỏi về sức khoẻ thì chuyển sang bác sĩ, về pháp lý thì luật sư, về tiền bạc lớn thì người có chuyên môn tài chính. Một thầy số giỏi biết rõ đâu là việc của mình và đâu không phải.
Mất bao lâu: một khung thời gian tham khảo
Không có chuẩn chung; bảng dưới chỉ là khung tham khảo, ví dụ giả định cho một người học đều đặn vài buổi mỗi tuần.
| Giai đoạn | Việc chính | Thời gian tham khảo |
|---|---|---|
| Nền lịch pháp, can chi | Tự tính can chi, hiểu tiết khí, đổi giờ | Vài tháng |
| Phép chính, sách nền | Đọc hai ba bộ sách, ghi sổ dị biệt | Một đến hai năm |
| Thực hành có đối chiếu | Lập tay, luận cho người quen, đối chiếu sau một năm | Hai năm trở lên |
| Kỹ năng và giới hạn | Học cách nói, nhận ra người khủng hoảng, chuyển việc | Suốt quá trình làm nghề |
Khung này cho thấy phần tốn thời gian nhất không phải đọc sách mà là thực hành có đối chiếu, vì nó cần thời gian trôi qua để biết lời luận năm trước khớp hay không. Không có cách rút ngắn chặng này, kể cả khi bạn học rất chăm.
Nhiều người làm nghề lâu năm nói rằng họ vẫn đang học. Đó không phải lời khiêm tốn xã giao, mà vì phần luận giải không bao giờ có điểm kết thúc rõ ràng như một môn học có đáp án.
Những cạm bẫy thường gặp của người mới hành nghề
Người mới nhận xem cho người khác hay vấp vào mấy cạm bẫy giống nhau. Biết trước giúp bạn tránh được phần lớn:
- Tự tin quá sớm: vài lần nói trúng với bạn bè khiến người mới tin mình đã giỏi, trong khi những lần trật thì quên. Sổ đối chiếu là thuốc giải cho cạm bẫy này.
- Nói theo điều khách muốn nghe: khách vui khi nghe điều tốt, buồn khi nghe điều xấu, nên người xem dễ chiều theo nét mặt khách thay vì theo phép.
- Mượn uy "bí truyền": giấu cách tính để giữ vẻ huyền bí. Làm vậy lâu dần khiến chính mình không còn phân biệt được đâu là quy tắc, đâu là cảm giác.
- Ôm việc không phải của mình: trả lời chuyện bệnh tật, kiện tụng, đầu tư vì khách hỏi và mình ngại từ chối.
- Để thu nhập dẫn đường: bắt đầu gợi ý làm lễ, bán vật phẩm vì cần tiền, rồi dần dần lời luận bị uốn theo việc bán.
- Không chăm sóc chính mình: nghe nhiều chuyện buồn của người khác mà không có chỗ chia sẻ, lâu ngày sinh mệt mỏi, dễ cáu với khách.
Mỗi cạm bẫy trên đều có một cách phòng đơn giản: ghi sổ, nói rõ phương pháp, biết từ chối, tách việc bán khỏi việc xem, và giữ một người bạn đồng nghề để trao đổi thẳng thắn.
Những giới hạn phải chấp nhận khi chọn nghề này
Giới hạn đầu tiên là bằng chứng. Đến nay chưa có nghiên cứu nghiêm túc nào cho thấy tử vi, bát tự hay các phép bói dự đoán được tương lai tốt hơn ngẫu nhiên. Người làm nghề trung thực cần nói điều này với chính mình và với khách: thuật số là một di sản văn hoá, một cách nhìn, không phải công cụ dự báo đã được kiểm chứng.
Giới hạn thứ hai là pháp lý và xã hội. Không có chứng chỉ hành nghề do nhà nước cấp; pháp luật xử lý những hành vi mê tín dị đoan gây hại, lừa đảo, doạ nạt. Danh tiếng của nghề trong mắt nhiều người không cao, phần vì những người làm sai. Bạn sẽ phải làm việc trong môi trường đó.
Giới hạn thứ ba là vai trò. Bạn không phải bác sĩ, luật sư, nhà trị liệu hay cố vấn tài chính, dù khách có thể mong bạn đóng tất cả những vai ấy. Người chấp nhận được ba giới hạn này mà vẫn thấy nghề có ý nghĩa, như một người kể chuyện văn hoá, một người lắng nghe, một người giữ một hệ tri thức cổ, thì có lẽ là người hợp với nghề hơn cả.
Câu hỏi thường gặp
Không biết chữ Hán có học thuật số được không?
Được, vì hiện có nhiều sách dịch và tài liệu tiếng Việt. Tuy vậy, biết chữ Hán cơ bản giúp bạn đọc đúng tên sao, tên quẻ, đối chiếu bản dịch với nguyên văn khi có chỗ khó hiểu. Bạn có thể học dần song song, không cần đợi giỏi chữ Hán mới bắt đầu.
Nên học tử vi hay bát tự trước?
Không có câu trả lời chung. Tử vi phổ biến hơn ở Việt Nam, nhiều tài liệu tiếng Việt hơn. Bát tự dùng lịch tiết khí và có cấu trúc gọn hơn. Quan trọng là chọn một phép và theo nó đủ lâu, thay vì học lẫn cả hai ngay từ đầu.
Học qua khoá ngắn hạn vài tuần có đủ để xem cho người khác không?
Khoá ngắn hạn có thể giúp bạn làm quen thuật ngữ và cách tính. Nhưng để luận có trách nhiệm cần thời gian đọc sách gốc, thực hành có đối chiếu và học kỹ năng ứng xử. Vài tuần thường chưa đủ cho những phần đó.
Có cần thầy dạy trực tiếp không?
Không bắt buộc, nhưng có người đi trước góp ý giúp bạn sửa lỗi nhanh hơn, nhất là ở phần tính và phần ứng xử với khách. Nếu học một mình, hãy tham gia nhóm trao đổi nghiêm túc, đưa lá số ẩn danh ra để người khác cùng kiểm.
Thuật số có được coi là khoa học không?
Không. Thuật số là một hệ tri thức văn hoá với quy tắc nội tại chặt chẽ, nhưng chưa có bằng chứng thực nghiệm cho khả năng dự đoán. Người học nên tách hai chuyện: hiểu cấu trúc và lịch sử của nó một cách nghiêm túc, nhưng không trình bày nó như khoa học.
Làm thầy số có cần đăng ký gì không?
Không có giấy phép hành nghề riêng cho xem số. Nếu có thu nhập thường xuyên, các nghĩa vụ về kinh doanh và thuế do pháp luật chung điều chỉnh và có thể thay đổi. Bạn nên hỏi cơ quan có thẩm quyền ở địa phương trước khi nhận khách thường xuyên.