Lục thú trong lục hào: Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ

Lục thú, còn gọi lục thần, là sáu hình tượng Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ được gắn lần lượt vào sáu hào, khởi đầu ở hào một theo thiên can của ngày gieo quẻ: ngày Giáp, Ất khởi Thanh Long; Bính, Đinh khởi Chu Tước; Mậu khởi Câu Trần; Kỷ khởi Đằng Xà; Canh, Tân khởi Bạch Hổ; Nhâm, Quý khởi Huyền Vũ.

Bài giải thích gốc của sáu hình tượng trong tứ tượng và ngũ phương, bảng an lục thú, nghĩa tượng mà sách lục hào gán cho từng con, vị trí của lục thú trong cả hệ thống, và những lỗi hay gặp. Lục thú là lớp hình ảnh giàu chất văn hoá nhất của quẻ, nhưng cũng là lớp dễ bị đẩy thành lời doạ nhất; bài đặt nó vào đúng chỗ của nó.

Lục thú từ đâu ra: tứ tượng và ngũ phương

Bốn trong sáu con của lục thú quen thuộc với người Việt qua mái đình, cửa thành, đồ gốm: Thanh Long (rồng xanh) ở phương đông, Chu Tước (chim đỏ) ở phương nam, Bạch Hổ (hổ trắng) ở phương tây, Huyền Vũ (rùa rắn đen) ở phương bắc. Đó là tứ tượng, bốn nhóm sao lớn trên bầu trời trong thiên văn cổ Trung Hoa, mỗi nhóm bảy chòm, gộp lại thành hai mươi tám tú.

Mỗi phương gắn với một hành và một cặp thiên can: đông thuộc Mộc, can Giáp Ất; nam thuộc Hỏa, can Bính Đinh; tây thuộc Kim, can Canh Tân; bắc thuộc Thủy, can Nhâm Quý. Còn lại phương giữa thuộc Thổ, can Mậu Kỷ. Lục hào cần sáu hình tượng cho sáu hào, nên phương giữa được chia làm hai: Câu Trần ứng với Mậu, Đằng Xà ứng với Kỷ. Câu Trần trong thiên văn cổ là tên một nhóm sao gần cực bắc; Đằng Xà là rắn bay, một hình tượng có trong văn chương cổ.

Hiểu gốc này thì quy tắc an lục thú trở nên dễ nhớ: can của ngày gieo thuộc phương nào thì hào một mang con vật của phương ấy, rồi đi tiếp theo thứ tự Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ, hết vòng thì quay lại. Thứ tự này đi theo vòng tương sinh của ngũ hành: Mộc, Hỏa, Thổ (hai con), Kim, Thủy.

Bảng an lục thú theo can ngày

Lục thú chỉ phụ thuộc vào can của ngày gieo, không phụ thuộc quẻ. Cùng một ngày, mọi quẻ gieo ra đều có lục thú giống nhau. Bảng ghi từ hào một (dưới cùng) lên hào sáu.

Ví dụ giả định: quẻ Địa Thiên Thái gieo vào một ngày Giáp Tý. Can ngày là Giáp, nên hào một (Giáp Tý Thủy, Thê tài) mang Thanh Long, hào hai (Giáp Dần Mộc, Quan quỷ) mang Chu Tước, hào ba (thế) mang Câu Trần, hào bốn mang Đằng Xà, hào năm mang Bạch Hổ, hào sáu (ứng) mang Huyền Vũ.

Nghĩa tượng của từng con theo sách lục hào

Thanh Long. Gắn với phương đông, mùa xuân, sự sinh sôi. Sách thường dùng nó cho các việc vui, việc hỷ, tiệc tùng, sự hanh thông; cũng có sách nhắc mặt trái là ham vui, phóng túng.

Chu Tước. Gắn với phương nam, lửa, tiếng chim. Sách dùng cho lời nói, tin tức, văn thư, tranh cãi bằng lời. Hình ảnh con chim hót dẫn tới nghĩa "khẩu thiệt", tức chuyện miệng tiếng.

Câu Trần. Gắn với Thổ, ruộng đất, sự chậm chạp, nặng nề. Sách dùng cho việc đất đai, nhà cửa, công trình, sự trì trệ, vướng víu kéo dài.

Đằng Xà. Rắn bay, cũng thuộc Thổ. Sách dùng cho những việc quanh co, lo nghĩ, chuyện lạ khó hiểu, giấc mơ. Đây là con vật được gán nhiều nghĩa mơ hồ nhất.

Bạch Hổ. Gắn với phương tây, Kim, mùa thu, sự sát phạt. Sách dùng cho việc mạnh, gấp, cứng rắn, đường xa, và cả những chuyện va chạm. Trong văn hoá dân gian, chữ "Bạch Hổ" hay bị gắn với nỗi sợ, nhưng trong lục hào nó chỉ là một lớp hình tượng.

Huyền Vũ. Gắn với phương bắc, nước, bóng tối. Sách dùng cho những gì khuất tầm nhìn, không minh bạch, chuyện kín, sự mất mát vì không để ý. Nghĩa chung là "cái chưa thấy rõ".

Phối lục thú với lục thân: sách tạo hình ảnh thế nào

Trong sách lục hào, lục thú hiếm khi được đọc một mình. Cách dùng thường gặp là ghép nghĩa của con lục thú với nghĩa của lục thân trên cùng hào, tạo thành một hình ảnh cụ thể hơn. Ví dụ, hào Phụ mẫu (văn thư, giấy tờ) mang Chu Tước (lời nói, tin tức) được sách liên tưởng tới thư từ, văn bản, tin báo; hào Thê tài (tiền của) mang Câu Trần (đất đai, sự chậm) được liên tưởng tới tài sản dạng đất, nhà, hoặc tiền về chậm; hào Huynh đệ (bạn bè, ngang hàng) mang Thanh Long (vui vẻ) được liên tưởng tới tiệc tùng với bạn.

Cách ghép này cho thấy rõ bản chất của lục thú: nó là công cụ kể chuyện. Lục thân cho biết "cái gì", vượng suy cho biết "mạnh hay yếu", còn lục thú thêm "trông như thế nào". Chính vì vậy, người có khiếu kể chuyện thường đọc quẻ nghe rất sinh động, nhưng phần sinh động ấy chủ yếu đến từ tầng liên tưởng chứ không đến từ quy tắc.

Khi tự học, bạn có thể tập ghép lục thú với lục thân như một bài luyện từ vựng văn hoá: mỗi tổ hợp gợi ra hình ảnh gì trong xã hội cổ. Đây là cách học vui và ít rủi ro, vì nó dạy bạn ngôn ngữ của sách mà không đòi bạn tin vào lời đoán.

Vị trí của lục thú trong cả hệ thống

Điểm then chốt cần nắm: lục thú không làm thay đổi sinh khắc. Một hào mạnh hay yếu, sinh hay khắc dụng thần, được quyết định bởi hành của hào so với tháng, ngày và các hào khác. Lục thú chỉ thêm một lớp hình ảnh lên trên kết quả đó. Nói cách khác, cùng một hào dụng thần đang vượng, nếu mang Chu Tước thì sách liên tưởng tới lời nói, giấy tờ; nếu mang Câu Trần thì liên tưởng tới đất đai, sự chậm; còn mạnh hay yếu thì vẫn như cũ.

Vì lý do đó, nhiều sách hậu kỳ coi lục thú là lớp phụ. Có sách gần như không dùng tới; có sách chỉ dùng để tô màu cho kết luận đã rút ra từ vượng suy, sinh khắc. Người học theo hướng của Tăng san bốc dịch thường được khuyên đặt lục thú sau cùng trong thứ tự xét. Ngược lại, trong các bản tóm tắt lưu hành trên mạng, lục thú lại hay được đẩy lên đầu, vì tên gọi của nó dễ gây ấn tượng hơn mấy chữ "nguyệt kiến khắc".

Biết vị trí thật của lục thú giúp bạn tỉnh táo khi nghe ai đó đọc quẻ kiểu "hào thế gặp Bạch Hổ nên sắp có chuyện". Theo chính logic của lục hào, một con lục thú không đủ để đưa ra kết luận gì; và dù có đủ, đó vẫn là lời đọc theo một hệ ký hiệu, không phải lời báo trước. Không có lý do gì để lo lắng hay phải "hoá giải" chỉ vì một cái tên trên tờ quẻ.

Lục thú trong văn hoá Việt: từ mái đình đến lời nói hằng ngày

Ngoài lục hào, bốn con của tứ tượng có mặt khắp nơi trong văn hoá Việt. Rồng chầu trên bờ nóc đình, rùa đội bia ở văn miếu, cách gọi "tả Thanh Long, hữu Bạch Hổ" khi nói về thế đất là những hình ảnh quen thuộc. Chu Tước ít phổ biến hơn trong điêu khắc dân gian Việt, còn Câu Trần và Đằng Xà gần như chỉ còn trong sách thuật số và sách thiên văn cổ.

Đặt lục thú của lục hào cạnh các hình tượng ấy, bạn sẽ thấy cùng một bộ biểu tượng được dùng cho nhiều việc: định phương hướng, trang trí kiến trúc, đặt tên sao, và gắn vào hào quẻ. Chính sự dùng chung này làm lục thú dễ bị hiểu lẫn. Một con rồng trên mái đình là biểu tượng trang trí và tín ngưỡng; một chữ Thanh Long trên hào quẻ là ký hiệu thuật số được an theo can ngày. Hai thứ có chung gốc nhưng không thể suy từ thứ này sang thứ kia.

Với người viết nội dung văn hoá, đây là chất liệu hay: có thể kể cách một bộ biểu tượng thiên văn đi vào thuật số và kiến trúc. Với người học lục hào, hiểu gốc giúp nhớ bảng an nhanh hơn và tránh mang nghĩa trang trí vào cách đọc quẻ.

Những lỗi hay gặp khi an và đọc lục thú

Lục thú dễ an nhưng vẫn có mấy chỗ người mới hay sai.

• Dùng can của năm hoặc tháng thay cho can của ngày. Lục thú chỉ theo can ngày.
• An từ hào sáu xuống. Lục thú khởi ở hào một và đi lên, giống thứ tự ghi hào.
• Quên rằng Mậu và Kỷ là hai can khác nhau, khởi hai con khác nhau: Mậu khởi Câu Trần, Kỷ khởi Đằng Xà.
• Không để ý ranh giới ngày khi gieo gần nửa đêm; tuỳ sách, ngày mới bắt đầu từ đầu giờ Tý hoặc từ nửa đêm, nên ghi rõ giờ gieo.
• Đặt lục thú lên trước vượng suy, sinh khắc khi đọc, khiến một hình ảnh phụ thành kết luận chính.
• Gán nghĩa doạ dẫm cho Bạch Hổ, Đằng Xà, Huyền Vũ rồi lo lắng hoặc tìm cách "giải", trong khi ngay sách lục hào cũng không đọc như vậy.

Nếu muốn so lục thú với hệ sao trong lá số tử vi, có thể lập lá số trên AI Huyền Học để thấy tử vi dùng một bộ tên sao khác hẳn, không có lục thú.

Câu hỏi thường gặp

Lục thú và lục thần có phải là một?

Đúng, hai tên gọi chỉ cùng một bộ sáu hình tượng Thanh Long, Chu Tước, Câu Trần, Đằng Xà, Bạch Hổ, Huyền Vũ. Có tài liệu dùng chữ lục thần, có tài liệu dùng chữ lục thú.

Lục thú an theo can ngày hay chi ngày?

Theo can ngày. Ngày Giáp, Ất khởi Thanh Long ở hào một; Bính, Đinh khởi Chu Tước; Mậu khởi Câu Trần; Kỷ khởi Đằng Xà; Canh, Tân khởi Bạch Hổ; Nhâm, Quý khởi Huyền Vũ.

Vì sao chỉ có Mậu, Kỷ là khởi hai con khác nhau?

Vì Mậu, Kỷ thuộc Thổ ở phương giữa, mà phương giữa được chia làm hai hình tượng là Câu Trần và Đằng Xà để đủ sáu con cho sáu hào. Các phương khác mỗi phương một con, dùng chung cho hai can.

Hào thế mang Bạch Hổ có đáng lo không?

Không. Lục thú không làm thay đổi sinh khắc, nhiều sách coi là lớp phụ. Một tên lục thú trên tờ quẻ không phải lời báo trước điều gì, và không có lý do để tìm cách hoá giải.

Lục thú trong lục hào có giống Thanh Long, Bạch Hổ trong phong thủy?

Cùng gốc tứ tượng nhưng dùng khác nhau. Trong phong thủy, đó là cách gọi thế đất hai bên; trong lục hào, đó là ký hiệu an theo can ngày cho từng hào. Không nên suy nghĩa từ hệ này sang hệ kia.